: اعتیاد از دیدگاه های مختلف
در ابتدا لازم است بدانیم كه از دیدگاه روان پزشكی و پزشكی ، فرد
معتاد یك بیمار است و بیماری وی مانند سایر بیماری
ها نیاز به درمان و مراقبت های ویژه خود دارد. علاوه بر این
باید بدانیم كه در پیشگیری اولیه چگونه فرزندان خود
را از همان دوران كودكی تربیت نماییم تا در نوجوانی ، جوانی و
سنین دیگر گرفتار اعتیاد به مواد مخدر نگردند ؛ همان گونه كه
كودكان خود را در برابر بعضی بیماری های مسری واكسینه می كنیم و
یا با رعایت اصول بهداشت جسمی ، خانوادگی ، محیط و ... سعی می
نماییم كه فرزندان خود را از ابتلا به بعضی بیماری ها ایمن
سازیم . این پیشگیری اولیه است ؛ اما پیشگیری ثانویه به مفهوم واقعی آن
یعنی انجام اقدامات لازم و پیگیری های درمانی است كه وقتی بیمار
كاملاً بهبود یافته ، با رعایت توصیه های پزشكی – بهداشتی از بازگشت
بیماری جلوگیری نموده و دیگران نیز با رعایت همان اصول ، مراقب سلامت
خود باشند تا اطرافیان و یا افراد جامعه از ابتلاء به آن بیماری
مصونیت یابند. بنابراین بیماری اعتیاد مانند بسیاری از بیماری ها
نیازمند توجهات ضروری در پیشگیری اولیه و ثانویه است .
بیماری
اعتیاد از چند دیدگاه و از نظر عوامل گوناگون وعوارض آن
مورد بررسی قرار
می گیرد
:
1- عوامل روانی
2- عوامل جسمی
3- عوامل خانوادگی
4- عوامل اجتماعی
5- عوامل اقتصادی
بیشتر معتادین دچار نوعی مشكل و یا اختلال روانی هستند و
به دلیل همین اختلال به اعتیاد روی آورده و وابستگی روانی به مواد مخدر
در آنان به وجود می آید . چون استفاده از مواد مخدر موجب
می گردد كه تا حدودی و به طور موقت اختلال روانی آنان فروكش كرده و یا
به قول خودشان تخدیر شده و درد روانی آنان تسكین یابد . اما در صورت
عدم دسترسی و یا عدم استفاده از ماده مخدر ، اختلال روانی آنان
آشكارتر می شود. این همان نكته مهمی است كه در درمان بیماران
معتاد مورد توجه و نظر روان پزشكان است . دانستن این نكته كه چه
نوع اختلال روانی عامل اولیه رویكرد فرد به استفاده از مواد مخدر
می گردد كار چندان مشكلی نیست . با مروری بر روند زندگی گذشته
بیمار معتاد از دوران كودكی به بعد ، چگونگی رشد روانی جسمی وی ،
نوع بافت خانواده ، بررسی مشكلات روانی – شخصیتی – اجتماعی – اقتصادی
افراد خانواده ، چگونگی محیط اجتماعی ، شرایط زیستی و ...
می توان نوع اختلال و یا اختلالات روانی را مشخص و درمان
های لازم روان پزشكی را آغاز نمود . در صورتی كه معتاد و یا در صورت
لزوم خانواده وی تحت درمان های ضروری روان پزشكی قرار
نگیرند و به سفارش های روان پزشك معالج عمل نكنند ، موفق به ترك و
درمان اعتیاد نخواهند شد .
علاوه بر وابستگی روانی به مواد مخدر ، وابستگی جسمی نیز عامل مهم
دیگری است كه در ترك اعتیاد و درمان بیمار معتاد ، جایگاه خاص
درمانی خود را دارد . هنگامی كه وابستگی جسمی به وجود آید و در صورت
عدم دسترسی فرد معتاد به ماده مخدر، علایمی در وی بروز می نماید
كه او برای جلوگیری و رهایی از آن علایم با هر ترفندی سعی می
نماید كه ماده مخدر مورد نیاز خود را تهیه و از آن استفاده نماید .
متأسفانه در چنین حالت روانی – جسمی است كه بیمار معتاد ممكن است
به هر كار خلافی دست بزند تا بتواند ماده مخدر را تهیه نماید واین
رفتارهای خلاف اخلاق و قانون است كه بسیاری از خانواده ها و دیگر افراد
جامعه را درگیر مشكلات اقتصادی ، رفتاری و اخلاقی معتادین نموده
است . تكرار چنین اعمال و رفتارهای خلاف قانون و ضد اجتماعی موجب می
گردد كه معتاد ، روز به روز از نظر روانی و اخلاقی ، بسیاری از خصوصیات
و صفات خوب و انسانی را از دست بدهد و در نهایت به فردی
خلاف كار و بی احساس مبدل گردد.
برای درمان عوارض جسمی ناشی از ترك اعتیاد ، روش های گوناگون درمانی
وجود دارد كه بیمار بتواند با استفاده از داروهای تجویز شده توسط روان
پزشك معالج ، این مرحله ترك اعتیاد را به شكلی بگذراند كه عوارض
جسمی كمتری داشته و بتواند دوره بحرانی ترك را راحت تر بگذراند .
بارزترین علایم جسمی ناشی از ترك ماده مخدر ( و یا در صورتی كه بیمار
معتاد نتواند به ماده مخدر دسترسی یابد ) عبارت اند از : دردهای شدید
عضلانی كه فرد را بی قرار و پرخاشگر می نماید ، دل پیچه های شدید
توأم با بیرون روی ، تهوع ، استفراغ ، عرق كردن ، بی خوابی و ....
عوامل خانوادگی مانند
عدم توجه مادر و پدر به چگونگی تربیت فرزندان ، نبودن نظارت های
لازم و ضروری از جهات رفتاری ، عدم توجه به رشد روانی و سالم فرزندان ،
نبودن فضای آرام و شاد خانوادگی ، وجود رابطه های
بیمارگونه بین پدر و مادر و فرزندان ، اعتیاد پدر و یا مادر ، كمبودهای
عاطفی فرزندان و بسیاری از عوامل دیگر در اعتیاد فرزند یا
فرزندان نقش دارند. به همین دلایل است كه در درمان اعتیاد فردی
از افراد خانواده ، تمامی افراد خانواده باید مورد بررسی های لازم روان
پزشكی قرار گیرند . علاوه بر جلسات روان درمانی خواه قبل از ترك و
خصوصاً بعد از ترك و درمان كه برای بیمار معتاد توصیه می شود ، گاهی
ضروری به نظر می رسد كه جلسات روان درمانی ، برای افراد خانواده
به صورت گروهی و یا انفرادی در نظر گرفته شود و اگر فردی از افراد
خانواده دچار نوعی اختلال روانی باشد ، وی نیز درمان گردد.
بنابراین در ترك و درمان بیمار معتاد ، همه افراد خانواده باید
همیاری و همكاری لازم را با روان پزشك معالج بنمایند . در غیر
این صورت نمی توان انتظار داشت كه فرد معتاد در ترك و درمان موفق
گردد.
یعنی
محیط و جامعه ای كه فرد معتاد در آن زندگی می كند ، كوچه ، محله
، شهر، همسایه ها ، دوستان ، افراد فامیل و ... در اعتیاد نقش
دارند.
در بعضی محله ها مواد مخدر راحت تر و بیشتر در اختیار معتادین
قرار می گیرد و نابسامانی خاصی از جهات اجتماعی ، قانونی ،
رفتاری ، اخلاقی ، اقتصادی و ... در چنین محله هایی وجود دارد .
بنابراین خانواده ها باید از وجود چنین محله هایی آگاهی داشته
باشند تا اگر به هر دلیلی خانواده ناچار به زندگی در چنین
محله هایی است ، بیش از حد مراقب و مواظب فرزندان و افراد
خانواده خود باشند و اگر محل زندگی خارج از چنین محله هایی است فرزندان
خود را از رفت و آمد به چنین محله هایی منع نماید .
فرد معتادی كه با هر روش درمانی موفق به ترك اعتیاد خود شده است
و مرحله درمانی خود را می گذراند باید به این نكته توجه نماید كه حضور
در محله های آلوده ، ادامه ارتباط با دوستان معتاد و یا افرادی كه در
خرید و فروش مواد مخدر دست دارند ممكن است باعث گردد كه او مجدداً به
دامن اعتیاد كشانده شود .
اگر شنیده می شود كه مدت زمان زیادی است كه مبارزه جهانی با قاچاقچیان
مواد مخدر و تلاش جهانی در درمان معتادین به عمل می آید ، به این
دلیل است كه اعتیاد بلای خانمانسوزی است كه نه تنها فرد معتاد را سربار
جامعه می نماید و جسم و جان او را نابود می سازد بلكه از جهات اقتصادی
، فقر جبران ناپذیری را متوجه خود فرد معتاد و خانواده وی می نماید كه
نتیجه آن فلاكت و بدبختی است . به این دلایل است كه توصیه می گردد
بیماران معتاد هر چه زودتر و سریع تر برای ترك و درمان اعتیاد خود
اقدام نمایند تا از این بلای نابود كننده انسانیت نجات
یابند . اگر با دقت بیشتری به اعتیاد و پیامدهای آن نگاه كنیم متوجه
می شویم كه خسارت های مادی كه روزانه و به تدریج به اقتصاد فرد
معتاد ، خانواده وی و جامعه وارد می شود خیلی بیشتر از هزینه
ناچیزی است كه برای ترك و درمان بیماری اعتیاد خرج می شود.
نكته مهم دیگر این است كه فرد معتاد آنگاه كه دچار فقر اقتصادی می
گردد ، اگر به عضویت گروه قاچاقچیان در نیاید برای این كه بتواند
پول مورد نیاز خود را برای خرید مواد مخدر به دست آورد ،
متأسفانه خود عامل خرید و فروش موادمخدر می شود و سعی می نماید
افراد بیشتری را معتاد نماید تا درآمد بیشتری داشته باشد . شاید یكی
از دلایلی كه بسیار توصیه می شود مردم از افراد معتاد دوری كنند
همین عامل معتاد كردن دیگران است .
در گذشته ، و به احتمال زیاد در حال حاضر نیز ، یكی از جنبه های سیاست
های استعماری و استثماری بر این پایه قرار داشت تا بتواند با شیوع
اعتیاد و با پیامدهای بازدارنده ای كه در اعتیاد وجود دارد مردم یك
جامعه را از پیشرفت های علمی – اجتماعی – اقتصادی – سیاسی و ... محروم
نمایند . در حال حاضر چنین سیاستی توسط گروه های قوی قاچاقچی در
سطح جهانی انجام می پذیرد و در هر كشوری عوامل نادان و خیانتكاری وجود
دارند كه برای كسب درآمد و سرمایه های كلان ، به شیوع اعتیاد و افزایش
معتادین مبادرت می ورزند . قاچاقچیان مواد مخدر و مواد روان افزا یا
روان گردان نه تنها هیچ گونه حس انسانی و ملی ندارند بلكه
در نوع خود قاتلانی هستند كه آگاهانه باعث نابودی انگیزه های مفید و
مثبت انسان ها و درنهایت مرگ تدریجی افراد یك جامعه خصوصاً جوانان می
گردند.